با توجه به نیاز بیماران و در دسترس نبودن فرم تجاری از سدیم بنزوآت در کشورمان، مرکز ساخت داروهای ترکیبی داروخانه بیمارستان رازی این دارو را به صورت محلول های 10 درصد تولید و در اختیار پزشکان و بیماران قرار می دهد

کاربرد سدیم بنزوآت در هایپر آمونمیا

سدیم بنزوآت با فرمول بسته C₆H₅COONa نمک سدیم از بنزوئیک اسید است که پودر کریستالی سفید رنگ با بوی مشخص و مزه شیرین است. این ماده در آب به راحتی حل می­شود و به عنوان ماده نگهدارنده از سال 1909 در بسیاری از مواد غذایی از جمله نوشیدنی ­ها و سالادها و داروها از جمله شربت­های ضد سرفه و دهان شویه­های الکلی کاربرد دارد و دارای اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی است. از کاربردهای مهم دیگر سدیم بنزوآت، استفاده از آن در هایپر آمونمیا است.

آمونیوم یکی از مواد طبیعی است که در تمام مایعات بدن وجود دارد. هایپر آمونمیا اشاره به یک اختلال متابولیکی دارد که در آن سطح آمونیوم خون بالا می­رود و به بیشتر از 100 میکرومول در هر لیتر در نوزادان و بیشتر از 50 میکرومول در هر لیتر در بزرگسالان می رسد. این وضعیت یک وضعیت خطرناک بوده و در صورت عدم درمان منجر به آنسفالوپاتی و مرگ می­گردد. به طور طبیعی نیتروژنی که با مصرف پروتئین­ها وارد بدن می­شود با طی یک سری مسیرهای متابولیسمی که تعداد زیادی آنزیم در آن دخیل است، به اوره تبدیل و از طریق کلیه­ها دفع می­گردد. این فرآیند در بدن به نام سیکل اوره خوانده می­شود. هایپرآمونمیا به دلیل مشکلات متابولیسمی و کم بودن فعالیت یکی از این آنزیم­ها است که در صورت عدم درمان امکان پیشرفت و ایجاد صدمات شدیدتری وجود دارد. دو راهکار اصلی در درمان این بیماری محدودیت مصرف مواد پروتئینی و افزایش دفع آن است.

از ترکیباتی که برای دفع بیشتر به کار گرفته می شود، سدیم بنزوآت و سدیم فنیل­استات است که با متصل شدن به یکی از مواد دخیل در سیکل اوره میزان نیتروژن را کاهش می­دهد. سدیم بنزوآت و سدیم فنیل­استات به ترتیب به گلیسین و گلوتامین متصل شده و به هیپوریک اسید و فنیل­استیل­گلوتامین تبدیل می­شود که این مواد از راه کلیه­ها دفع می گردد. سدیم بنزوآت و سدیم فنیل­استات به تنهایی و یا به همراه هم به عنوان درمان کمکی در هایپرآمونمیا بکار می­روند که 2 محلول تجاری با نام­های^® Ucephan^® , Ammonul در دنیا وجود دارد.

سدیم بنزوات عوارض جانبی خاصی ندارد و عوارض آن شامل عوارض گوارشی از قبیل زخم معده و تهوع و در صورت مصرف بیش از حد سبب مشکلات تنفسی از قبیل هایپرونتیلاسیون و آلکالوز خفیف تنفسی می­شود.

نکاتی که در مصرف این دارو باید رعایت گردد، شامل موارد زیر است:

· این دارو حتماً بعد از غذا مصرف شود؛

· در طول مصرف دارو باید از مواد لبنی و موادی که محتوای پروتئینی بالایی دارند، کمتر استفاده نشود؛

· این دارو باید در ظرف در بسته در دمای زیر 40 درجه سانتی­گراد و ترجیحاً در دمای بین 15 تا 30 درجه سانتی­گراد نگهداری گردد و از یخ زدگی محافظت شود؛

· میزان مصرف روزانه در کودکان و بزرگسالان 250 میلی­گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن می­باشد که این میزان نیاز روزانه را در 6-3 وعده منقسم مصرف می­شود؛

· مخلوط کردن محلول­های 10 درصد این دارو با محلول­های اسیدی سبب رسوب سدیم بنزوآت می­گردد. بنابراین نباید برای مصرف با این محلول­ها مخلوط گردد؛

· این ماده با داروی والپروات سدیم تداخل دارد زیرا از طرفی هایپرآمونمیا از عوارض جانبی والپروات است و از سوی دیگر والپروات نقص مسیرهای متابولیسمی سنتز اوره را بدتر کرده و اثرات سدیم بنزوآت را نیز آنتاگونیزه می­کند؛

· در طی سال­های طولانی از مصرف سدیم بنزوآت به عنوان ماده نگهدارنده مواد غذایی هیچ گونه عوارض سرطان­زایی و و تراتوژنی گزارش نشده است و رده آن در بارداری C است.

با توجه به نیاز بیماران و در دسترس نبودن فرم تجاری از سدیم بنزوآت در کشورمان، مرکز ساخت داروهای ترکیبی داروخانه بیمارستان رازی این دارو را به صورت محلول­های 10 درصد تولید و در اختیار پزشکان و بیماران قرار می­دهد.

References

1.  Niemi and Enns Pharmacology Review: Sodium Phenylacetate and Sodium Benzoate in the Treatment of...Neoreviews.2006; 7: 486-495.
2. Msall M, Batshaw M, Suss R, Brusilow S, Mellits E. Neurologic outcome in children with inborn errors of urea synthesis. N Eng J Med 1984; 310(23): 1500-5.
3. Watson A, Karp J, Walker W, Chambers T, Risch V, Brusilow S. Transient idiopathic hyperammonaemia in adults. Lancet 1985 Dec 7: 1271-4.